Hydria Project

The traditional water jars from the Mediterranean countries are a distinctive element of the tangible and intangible heritage of the region. These ceramic vessels used to transport and store the valuable resource of water, an indispensable household utensil, from the antiquity up until the mid-20th century AD. Post-war, the water jars lost their utilitarian role and became a souvenir. The variations in these jars, in terms of forms and decoration, defined the different styles from country to country, from region to region. Nevertheless, the pottery crafting as such was basically common: made on a potter’s wheel or by putting together strips of clay, they were baked in kilns or in open fire and then and could be decorated with paintings, etchings and embossed ornaments. Any extra decorative add-ons used to be made in wooden or plaster molds; and the initials of the craftsmen or owner was added.

Apart from their obvious importance for drinking water, there are several reasons that made the water jars the emblematic object of Greek and the Mediterranean ceramics, and in particularly, its archetypal connection to women. The communal fountain used to be one of the few places where the public presence of women was allowed. There, the unmarried young women and girls gathered, news was shared, and stories flowered. The water jar was inextricably linked to society and the role of women. In addition, the “magic” / “symbolic” qualities that people attributed to water from the ancient times, created so many customs and traditions including the jars, resulting to a rich intangible cultural heritage: One of the strangest customs takes place in Corfu Island (Greece) in Easter period, when people throw the jars filled with water from their balconies! The breaking of the jars symbolizes the removal of bad luck! In other places, children have even painted the water jars and in the morning of Holy Saturday they gather to break them during the first Resurrection.

Another custom having its roots back to the ancient times, are the rituals of Klidon (Crete, Greece) that are still celebrated nowadays, two days after the summer solstice, with two girls holding a ceramic water jar set out to bring "the unspoken water" from a distant spring. Despite the clay minerals available in each location, the different customs and social conditions, the structures of the Mediterranean water jars are very similar, epitomizing a centuries’ old expertise, excellent artistry and cultural exchange. The information in this digital exhibition on the description of the water jars that are presented has been collected from the bibliography and the previous owners of the jars. However, similarities as well as small variations between the jars of different origin and crafting period are quite many so that other interpretations may not be excluded.

Οι παραδοσιακές στάμνες στις χώρες της Μεσογείου αποτελούν χαρακτηριστικό στοιχείο της υλικής και άυλης πολιτιστικής κληρονομιάς της περιοχής. Χρησιμοποιούνταν για τη μεταφορά και αποθήκευση του νερού, ένα απαραίτητο οικιακό σκεύος, από την αρχαιότητα μέχρι τα μέσα του 20ου αιώνα μ.Χ. Μετά, οι στάμνες έχασαν τον χρηστικό τους ρόλο και έγιναν αντικείμενα με αναμνηστικό ρόλο, σουβενίρ. Οι παραλλαγές τους, όσον αφορά τις μορφές και τη διακόσμηση, καθόρισαν τα διαφορετικά στυλ από χώρα σε χώρα, από περιοχή σε περιοχή. Ωστόσο, η τεχνική της αγγειοπλαστικής ήταν ουσιαστικά κοινή: τα σταμνιά φτιάχνονταν σε ρόδα αγγειοπλάστη ή ενώνοντας λωρίδες πηλού, ψήνονταν σε κλιβάνους ή σε ανοιχτή φωτιά και μπορεί να διακοσμούνταν με ζωγραφικά σχέδια, χαρακτικά ή και ανάγλυφα στολίδια. Τα πρόσθετα διακοσμητικά κατασκευάζονταν σε ξύλινα ή γύψινα καλούπια, και πρόσθεταν τα αρχικά του τεχνίτη ή του ιδιοκτήτη.

Ανάμεσα στους λόγους που έκαναν τις στάμνες ένα εμβληματικό στοιχείο της ελληνικής και μεσογειακής κεραμικής, εκτός από την προφανή χρήση τους για τη μεταφορά/φύλαξη του πόσιμου νερού, είναι και η αρχετυπική σύνδεσή τους με τις γυναίκες. Η κοινοτική βρύση ήταν ένα από τα λίγα μέρη όπου επιτρεπόταν η δημόσια παρουσία των γυναικών. Εκεί μαζεύονταν οι ανύπαντρες νεαρές και τα κορίτσια, μοιράζονταν τα νέα και γεννιούνταν οι ιστορίες. Η στάμνα ήταν άρρηκτα συνδεδεμένη με την κοινωνία και το ρόλο της γυναίκας. Επιπλέον, οι «μαγικές», «συμβολικές» ιδιότητες που αποδίδονταν στο νερό από την αρχαιότητα, δημιούργησαν τόσα έθιμα και παραδόσεις με στάμνες συμβάλλοντας σε μια πλούσια άυλη πολιτιστική κληρονομιά: Ένα από τα πιο περίεργα έθιμα λαμβάνει χώρα στην Κέρκυρα, το Μεγάλο Σάββατο, όταν οι κάτοικοι πετούν τους «μπότηδες» γεμάτους με νερό από τα μπαλκόνια τους! Το σπάσιμό τους συμβολίζει την απομάκρυνση της κακής τύχης. Σε άλλα μέρη τα παιδιά ζωγραφίζουν τα σταμνιά και το πρωί του Μεγάλου Σαββάτου μαζεύονται για να τα σπάσουν στην πρώτη Ανάσταση.

Ένα άλλο έθιμο έχει τις ρίζες του στην αρχαιότητα και είναι οι τελετουργίες του Κλήδονα στην Κρήτη που γιορτάζονται και σήμερα, δύο μέρες μετά το θερινό ηλιοστάσιο, με δύο κορίτσια που, με μία στάμνα, πρέπει να φέρουν στην πλατεία του χωριού «το αμίλητο νερό» από μια μακρινή πηγή. Παρά τις διαφορές στον πηλό, στα έθιμα και τις κοινωνικές συνθήκες από τόπο σε τόπο, οι μορφές των μεσογειακών σταμνών είναι παρόμοιες, αποτελώντας την επιτομή μιας παλιάς εμπειρίας αιώνων, εξαιρετικής τέχνης και πολιτιστικής ανταλλαγής. Οι πληροφορίες αυτής της ψηφιακής έκθεσης στην περιγραφή των σταμνών που παρουσιάζονται έχουν συλλεχθεί από τη βιβλιογραφία και τους προηγούμενους ιδιοκτήτες τους. Οι πολλές ομοιότητες αλλά και μικρές παραλλαγές μεταξύ σταμνών διαφορετικής προέλευσης και ημερομηνίας κατασκευής καθιστούν δυνατές και άλλες ερμηνείες.